(Bovenstaande ikonen zijn van de hand van één van de leerlingen van Jan Verdonk, Jan Verdonk zelf ziet u op bovenstaande foto in zijn woning annex atelier en linksonder bij het lesgeven in een zaal van de Nassaukerk).

In zijn prachtig gelegen, ruime nieuwbouw woning in het hartje van de Jordaan gingen fotograaf Wim Engel en ondergetekende Nils Wieland langs voor een uiterst leerzaam doch tegelijkertijd gemoedelijk en gezellig interview bij ikoonschilder Jan Verdonk. De strenge humorloze, hypergeleerde man die men zich min of meer voorstelt bij zoiets als een (Grieks) ikoonschilder bleek in de werkelijk wereld een gemoedelijk, relaxte, doch zeer gedreven man. Aan de tafel van zijn met aangenaam herfstlicht overgoten woonkamer gezeten vroeg ik Jan Verdonk de volgende vragen:

NW: Wat is een ikoon en welke functie heeft een ikoon in de wereld van een gelovige?

JV: Een ikoon is een schildering op een houten plank met daarop heiligen afgebeeld: Christus of Maria of scenes van religieuze feesten als Pasen en Kerstmis.

NW: Wat kunt u in een zo kort mogelijk bestek uitleggen over de techniek van het ikoonschilderen, met name over de techniek die u gebruikt in uw op de Griekse traditie gebaseerde ikoonschilderingen?

JV: Eerst wordt er bladgoud gelegd op een met linnen en dierenlijm en kalk geprepareerde plank; deze basis preparatie bestaat uit twee lagen lijm en vijftien lagen krijt, het linnen is daarin verweven.

NW: Hoe oud is de Griekse ikonenkunst?

JV: Deze stamt ongeveer uit het jaar 400 na Christus. Men maakte de ikonen toen anders, men gebruikte bijenwas vermengd met kleurpigment. Na de 8ste eeuw is men eidooier en pigment als verf gaan gebruiken, (de zogenaamde ‘tempera’), waarom precies is niet bekend. Men wilde om bepaalde redenen blijkbaar een nieuwe start maken met de techniek.

NW: Kunt u de voornaamste afbeeldingen noemen die op een ikoon voor kunnen komen?

JV: De afbeeldingen zijn oeroud en veranderen niet. Er gaat een enorme kracht van uit, het zijn oerbeelden: Christus met ‘het boek’, het Christus kind, Maria met het Christus kind, Johannes de Doper, (“ook ‘de wildeman’ genoemd”, geeft Verdonk met veel nadruk aan). Johannes de doper was de wegbereider van Christus, een revolutionair prediker. Jezus kwam ooit naar hem luisteren en werd vervolgens gedoopt door Johannes de Doper, vandaar zijn naam!

NW: Hoe zit het met de houtsoorten van de ikonen en het kromtrekken van het ikoon?

JV: We vermijden zachte houtsoorten zoals grenen en lindenhout omdat die barsten; eikenhout alleen als het honderd jaar oud is. Het kromtrekken is onvermijdelijk en het doet zich zelfs bij de beste houtsoorten voor. Die ‘beste houtsoorten’ zijn: beuken, cypres, ceder en tropisch hardhout. Die laatste houtsoort natuurlijk alleen als hij goedgekeurd is. Deze houtsoorten hebben een niveau van kromtrekken waarmee, voor een ikoon schilder althans, te leven valt.

NW: U bent ooit theologie gaan studeren en daaruit is uw interesse in het ikoonschilderen voortgekomen: hoe kwam u er toe theologie te gaan studeren?

JV: Ik zocht een brede studie: theologie is heel breed. Geschiedenis, taalkunde, filosofie en ethiek zit daar allemaal bij. Dit alles uiteraard in relatie tot religie; godsdienstleer dus in zeer brede zin (alle godsdiensten).

NW: Wat deed u de stap maken om over te stappen naar het Grieks orthodoxe geloof?

JV: Dat kwam omdat ik heel erg geïnteresseerd ben in Griekenland. Eerst leerde ik de taal en vervolgens kwam ik in aanraking met een ikonenschilder met de naam ‘Neoklis’, waarbij ik in de leer gegaan ben. Toen was het moment rijp, het lag eigenlijk voor de hand.

NW: Is het mogelijk om professioneel ikonen schilder te zijn zonder de Grieks orthodoxe religie te praktizeren?

JV: Dat kan wel degelijk, maar je moet in principe toch wel religieus zijn om orthodoxe ikoonschilderles te kunnen geven; als je dat niet bent heb je niet de ‘drive’ om dat te doen.

NW: Op uw site staat de zin: ‘Het onzichtbare zichtbaar maken’; wat wordt daarmee bedoeld in verband met ikoon schilderen.

JV: De heiligen zijn dood; als je ze laat in hun ‘huidige’ staat laat zien dan moet dat via ikonen; ze leven in de ‘andere wereld’. Niemand weet hoe het daar is. Hoe ga je de heiligen afbeelden die aan de troon van God zitten?. Dit is wat je moet afbeelden.

NW: Wat is het verschil tussen Griekse en Russische ikonen en is er onderling verschil in de beleving ten opzichte van het ikoon?

JV: De Griekse is de oudste en is rond het jaar 400 na Christus ontstaan. De eerste Russen werden pas rond het jaar 1000 gedoopt, dus de Griekse ikonen kunst is veel ouder. Het verschil is vooral technisch. De Russen schilderen transparante, zachte kleuren. De Grieken gebruiken daarentegen felle kleuren, niet transparant, maar dekkend. De Russische ikonen zien er door hun technische aanpak meer ‘vergeestelijkt’ uit. De Grieken knielen ook niet neer voor een ikoon, die zijn veel trotser, de Russen zijn veel devoter.

NW: U heeft meegewerkt aan een ikonententoonstelling in het Amsterdamse Hermitage museum, kunt u daar iets over vertellen?

JV: Ik ben er op reportage geweest op een ikonen expositie geweest voor de ‘IKON’. (er ontstaat gelach over het feit dat nu juist een ikonenschilder op reportage gaat voor het ‘IKON’, nota bene nog op een ikonen tentoonstelling ook nog).

NW: Hoe ziet u de toekomst van de ikonen schilderkunst?

JV: Er zal niets veranderen. In zestien eeuwen is er niets veranderd; de essentie verandert niet, de bijbel verandert niet. Ikonen kunst is eeuwig én voor de eeuwigheid!

Een meer betekenisvolle slotzin voor dit interview had Jan Verdonk niet kunnen bedenken dachten wij zo. . . .

Tenslotte willen wij de geïnteresseerde lezer attent maken op de website van ikonenschilder Jan Verdonk,

dit is de link: http://www.iconenatelierverdonk.nl/

Nils Wieland